SIARY – KALENDARIUM

Obejmuje lata: od 1388 do 1536

Co, działo się, (szkic historyczny), w relokowanym, na zasadach nowego prawa niemieckiego, (naz-wanego od miejsca pochodzenia – Magdeburga), magdeburskim, sołectwie wsi królewskiej S i a r y, spróbujemy  ustalić, ze skąpych notatek, – kartoteki historycznej, udostępnionej autorowi Szkicu… przez pana dr Franciszka Sikorę – historyka (sygiel aut. FS.), z Pracowni Słownika Historyczno-Geograficznego PAN  w Krakowie.

Kartoteka, zawiera jedno, lub kilku zdaniowe zapiski informacyjne, napotykane i skrzętnie  wyłuskiwane, z akt Grodzkich Bieckich (GB), Grodzkich Ziemskich (CB),  i innych. Treść tych zapisów, zaznaczona będzie pogrubioną k u r s y w ą. Źródła historyczne, z których zaczerpnięto te zapiski, będą oznaczone symbolami w nawiasach. Ustalenia, domniemania i komentarze autora Szkicu…, normalną czcionką.

W pierwszych latach, po relokacji królewskiej wsi S i a r y, ale również później, aż po współczes-ność, we wsiach: Siary i Sękowa, zarówno sołtysi tych wsi, jako też, rody  kmiece, wzajemnie się wspierali, zamieniali funkcjami i przenikali w koligacjach  rodzinnych.  Król Władysław Jagiełło, dokonując ponownej lokacji wsi, nad potokiem Siara, nie nadał tej wsi, nowej nazwy, jak to było wówczas we zwyczaju, lecz pozostawił tę kwestię, wyznaczonemu sołtysowi wsi. Jak, nazywała się wieś, sprzed ponownej lokacji, (poprzednia), nie można współcześnie, jednoznacznie określić.

Jest  r o k  1388.  

Król , Władysław  II  Jagiełło , powierza  zasłużonemu  rycerzowi ,Dobiesławowi  Sosze (Socha) ,  ponowną  lokację  wsi (de  novo  locandi) , nad, i wzdłuż  potokiem Siara, na obszarze  24  łanów  teutońskich (niemieckich) . Nadaje  również  tej  wsi,  sołectwo  na  obszarze 2  łanów  teutońskich . A dla rectora kościoła tamże, 1 łan (CB – Castrensia  Biecensia – Akta  Grodzkie  Bieckie, str. 437 do 440,  ora ZDM  –  Zbiór  Dokumentów  Małopolskich, zapiska  nr  1542).  

W  r o ku  1403.  

Filip  de  Siary,  pozwał  kmieci  z  Męciny… (CB nr 1, str. 100).

Dlaczego, tenże Filip z Siar, w 15 lat po relokacji wsi, pozywa kmieci z Męciny? Siary nie graniczyły z Męciną. Kim był, w sensie statusu  społecznego, tenże Filip, że miał prawo pozywać kmieci?  Przypuszczalnie, mógł być synem Dobiesława Sochy – sołtysa, lub bliskim jego powinowatym, a jednocześnie mógł posiadać rolę kmiecą w  Sękowej, na  pograniczu ze wsią Męcina. Musiał on być, w sensie statusu społecznego, co najmniej kmieciem, aby móc pozywać kmieci. A może, był on tubylcem, byłym sołtysem  wsi Sękowa sprzed ponownej lokacji wsi Siary? Może kmieciem, ocalałym po spustoszeniu wsi przez Tatarów lub sąsiadów z południa? Za taką interpretacją  tej kwestii przemawia imię, jednego z dwu patronów, starego kościoła w Sękowej, mianowicie: Filip (!). Tenże Filip de Siary, mógł być fundatorem pierwszego kościoła, na pograniczu Siar i Sękowej, jak chce i głosi legenda. Autor Szkicu…, skłania się, ku takiemu rozwiązaniu tej kwestii.  (Imię Filip, przewija się i występuje w Siarach, do współczesności, tylko w jednej rodzinie).

Również w 1403.   

Dobiesław  de  S i a r y … (CB nr 1 str. 101).

Dobiesław z Siar, to nie ktoś inny, lecz pierwszy sołtys Siar po relokacji, – Dobiesław Socha. Zapiska znajduje się na następnej stronie księgi CB nr1, czyli na str. 101, tuż za pozwem Filipa. Może to być oblat, czyli wpis  do akt Grodzkich, Bieckich, na  posiadanie wsi i sołectwa.

W  r o k u  1406.

B i e c z, 11 listopada …Król ,  Władysław  II  Jagiełło , powierza  Dobiesławowi Sosze  z  S i a r ,  osadzenie  na  prawie  niemieckim,  wsi  B l i z n e  w  powiecie  Sanockim  (aktualnie Brzozowskim, Sz. M.),nad rzeką  Stobnicą  Ma  mieć tam  również  sołectwo. (ZDM nr  1699).

W  r o k u  1410.

W lipcu, jak powszechnie wiadomo, połączone wojska króla Władysława II Jagiełły, staczają zwycięską bitwę z Krzyżakami, na polach, pod Grunwaldem. W bitwie, uczestniczy obligatoryjnie, ale również, zobowiązany królowi za otrzymane dwie wsi – sołectwa, wierny królowi rycerz, sołtys dwu wsi: Siar i Blizne, – Dobiesław Socha, występujący konno-zbrojnie wraz z kusznikami – łucznikami, i zapewne również, z konno – zbrojną gromadą i może z balistą.

O Dobku z Dobieszyna, parafia Jedlicze k/Krosna n. Wisłokiem, słynnym rycerzu, który wsławił się pod Grunwaldem, razem z Zawiszą Czarnym i Brąglewskim, wspomina ks. W. Michno, w swym Pamiętniku, (Muzeum Regionalne PTTK w Gorlicach).

Prawdopodobnie, Dobiesław Socha, to właśnie, ów Dobek, z Dobieszyna, później de Siary i de Blizne.

Czy sołtys Siar, rycerz, Dobiesław Socha, powrócił do wsi Siary po grunwaldzkiej bitwie? Autor Szkicu…, osobiście przypuszcza, że jednak nie powrócił, gdyż, prawdopodobnie, poległ w walce. Ale, nie można się przy tym przypuszczeniu upierać. Może zmarł  śmiercią naturalną. Śmierć Dobiesława Sochy, potwierdza kolejna zapiska.

W  r o k u  1426. 

W szesnaście lat po bitwie grunwaldzkiej.

Katarzyna, wdowa  po  sołtysie  de  Schari …(CB2 str. 200).

Aż się uprasza, aby tak rzecz ująć: Katarzyna, wdowa po sołtysie Siar, Dobiesławie Sosze. Może dokonuje oblatu, (zapisu,  przepisania), dziedzicznego sołectwa po mężu Dobku na siebie,  może na swoje – ich dzieci.

Również  1426r.  

Maciej  kmieć  de  Schyari  pozwał  sołtysa  i  jego  ludzi   z  Richwaldu, Wołochów o kradzież …(CB4A str.3).

Gdy kobieta- wdowa, dzierży sołectwo, i nie potrafi zorganizować  obrony wsi, przed nieżyczliwymi sąsiadami, skutki bywają  opłakane. Czyli, na pochyłe drzewo  wszystkie kozy skaczą…

Kto był zacz, ów sołtys z Rychwałdu, dowiadujemy się z dokumentu wystawione- go przez braci: Jana i Jakuba Karwacjanów – Gorlickich, właścicieli wsi Rychwał, wydanego w Gorlicach, w drugiej połowie  grudnia, 1417 roku ,(oryg. W Muzeum Regionalnym PTTK, w  Gorlicach). W dokumencie tym, określają oni, powinnoś- ci sołtysa  Rychwałdu, wsi, na  prawie niemieckim jeszcze, niejakiego – Klimy. W okresie późniejszym, w 1426 roku, być możliwe, że było to już  prawo wołoskie skoro zapiska, określa dobitnie narodowość pozwanych.

W  r o k u   1430.  

Maciej, kmieć z Siar, zapewne sprawę w sądzie Grodzkim Bieckim  wygrał, ale musiał, z Siar, się wyprowadzić, gdyż w roku 1430,  znajdujemy w aktach Grodzkich Bieckich zapiskę:

Maciej  de  Sanccowa…(CB2 str. 275).

Może ów Maciej, chciał po prostu, uniknąć zemsty sąsiadów Wołochów.

W  r o k u   1432. 

Piotr  sołtys  de  Szary… (CB2 str.291).

Jest, zatem, kolejny sołtys w Siarach. Wydaje się nawet, że jest on również, sołtysem w Sękowej, gdyż w tym samym roku, 1432, w aktach (CB2 na str. 283), ale nieco wcześniej, zapisano: Piotr sołtys  de Sancowa…

Brak zapisów, lub nie natrafienie na te zapisy, przez Historyków,  w Księgach bieckich, wskazuje na to, że sołtys Piotr, był sołtysem  podwójnym, wsi Siary i Sękowa, przez okres, około 12 lat .

W  r o k u  1444.   

Pojawia  się  zapiska…Gedca (Gedko) , de  Sary  sołtys…  (CBstr.291). Tenże Gedko, lub jak zapisano, Gedca vel Gedka, jest  równocześnie, sołtysem w Sękowej, od roku 1443.(CB2 str. 373,374).

W  r o k u  1445.  

Wojciech  syn  Gedki,  sołtysa  de  Syari (i Sękowej. Sz. M.), z  polecenia ojca, zrezygnował z  łanu  sołectwa (jednego), na  rzecz  Piotra  Kansy, jego  zięcia, i  Elżbiety, jego  wnuczki. Tenże Piotr Kansa, dzierżyć ma, przez 6  lat,  także  karczmę, poczem  ma  powrócić  ona (karczma)  do  sołtysa. Jeżeli zaś ten  Piotr, sprzedałby  komuś, (nabyte realności, Sz. M.),to  wtedy,  nabywca  ma  zapłacić  sołtysowi  (Siar,Sz. M.) czynsz. (CB2 str.375). 

W  r o k u   1448.   

W aktach Grodzkich Bieckich odnotowano.

Małgorzata, siostra  Wojciecha  i  Andrzeja,  sołtysów  z  Siar  i  Sękowej,  (CB3str.419). Przypuszczalnie, w Siarach, ciągle mamy do czynienia, z dziedzicznymi potomka- mi Dobiesława Sochy i jego żony Katarzyny,   wdowy po Dobiesławie, sołtysie Siar. Gedko lub Gedka, syn  Dobiesława i Katarzyny, ma troje dzieci (?); Małgorzatę, Wojciecha  i Andrzeja. Małgorzata, zamężna (?), ma córkę Elżbietę, którą  poślubił, Piotr Kanscha.

W  r o k u   1452.  

Wojciech (syn Gedki , Sz. M.), sołtys  de  Syari  położył  5  grzywien  za  część  roli  tegoż (tam)  sołectwa  w  Siarach , którą  to  część ,  swej  siostrzenicy ,  żonie  Piotra  Kanschy ,  z  tytułu  jej  części  ojcowizny  dał ,  którą  to  część  też  Elżbieta ,  żona  Piotra  sprzedała  za  14  grzywien. (CB3str. 476).

W świetle tej zapiski, można zadać następujące pytanie: komu, Elżbieta, córka Małgorzaty, córki Gedki, syna Dobiesława i Katarzyny Sochów, a żona Piotra Kanschy, sprzedała część roli,  dziedzicznego sołectwa w Siarach, za 14 grzywien, razem z czynszem  dzierżawnym?

W  r o k u   1453.

Rolę w Siarach, czyli jakąś część sołectwa, kupił, lub odkupił od  Elżbiety, : …Wojciech  sołtys  de  Sanccowa  kupił  role  w  Siarach  od  Piotra   Kanschy …  (swego  szwagra Sz.M). (CB3 str. 483).

Tak więc, połowa sołtysiej roli w Siarach, z której zrezygnował, w  roku 1445, Wojciech, na polecenie swego ojca, Gedki, ówczesnego  sołtysa Siar i Sękowej, powróciła do poprzedniego sołtysa, który…

W  r o k u   1457.  

Wojciech  sołtys  de  Syari … (CB3str.504). Obejmuje sołectwo w Siarach  ponownie.

W  r o k u   1459.  

W aktach Grodzkich Bieckich, pojawiają się dwa zapisy.

…Wojciech  niegdyś  sołtys  de  Syari … (CB3str.520).

…Szlachetnie  urodzony Piotr Franczuch  de  Nossaczowicze…(CB3str.520). 

Zapisy te, bez żadnych innych informacji, są zaskoczeniem i budzić  muszą zdziwienie. Bo oto nagle, po rodzinnych roszadach, w obrębie  królewszczyzny, rycerskiego, dziedzicznego sołectwa w Siarach,  pojawia się jakiś szlachcic, Piotr Franczuch z Nossaczowicz  (prawdopodobnie w powiecie tarnowskim), i obejmuje sołectwo w  Siarach. Czy jest on, członkiem rodziny Sochów? Może, przez ożenek Czy sołectwo w Siarach, zostało nadane mu przez króla, za jakieś  szczególne zasługi. A może, po prostu, nabył to sołectwo, od  dotychczasowego sołtysa, Wojciecha,- nie wiadomo. Z dalszych  zapisów wynika, że była to tylko połowa sołectwa, na jednym łanie  niemieckim.

W  r o k u   1460.  

W aktach Grodzkich Bieckich, jest dwa zapisy dotyczące rodziny  Sochów. Pierwszy: …Wojciech,  sołtys  z  Siar (na połowie sołectwa Sz. M.), ustąpił Mikołajowi i Sosze (przypuszczam, Saszce – Staszkowi.Sz.M.), swoim  synowcom  stryjecznym  braciom, sołectwo  w  Sękowej .(CB3str.527).

Drugi: …Mikołaj  i  Socha ( Saszka –  Staszek Sz. M), bracia  stryjeczni, sołtysi w  Sękowej,  ustąpili  sołectwo  w  Siarach  opatrznemu  (mąż  opatrznościowy  – ratunek Sz.M.), Wojciechowi,  stryjowi  swemu,  sołtysowi  tamże. (CB3str.528).

Przychodzi na myśl porzekadło: i wilk syty i owca cała. Tak więc  znów, dziedzice Dobiesława i Katarzyny Sochów, dzierżą sołectwa  w Siarach i Sękowej. W Siarach, w dalszym ciągu, sołtysem połowy  sołectwa, jest Wojciech, wnuk Dobiesława Sochy. Natomiast sołectwo  w Sękowej, a właściwie również jego połowę, lub nawet trzecią część,  dzierżą po połowie, synowie Andrzeja, brata Wojciecha, czyli,  Mikołaj i Saszka – Stanisław.

W  r o k u   1463.   

Zapisano:… szlachetny  Franczuch  sołtys  de  Syari…(CB3 str. 549). 

Z zapisu, w roku 1459 wiemy, że szlachcic Franczuch, ma na imię  Piotr. A w kolejnej zapisce, roku 1463, wyjaśnia się tajemnicze  nabycie części sołectwa w Siarach.

Również     1463.  

Wojciech  kmieć  de  Sancyca (Sękowa)  niegdyś  sołtys  z  Siar  zeznał, że  od  Franczucha  sołtysa  w  Siarach,  otrzymał  40  grzywien  za  sołectwo  w  Siarach, a  ponadto  tamże, zobowiązał  się  mu  wypłacić  10  grzywien  za  rok (w 1464 r.)  i  8  grzywien  pozostałych, za  2 lata (w 1465 r.) . (CB3 str.550).

Już wiemy, że Wojciech z rodu Sochów, niegdyś sołtys dwu wsi: Siar  i Sękowej, sprzedał swoje sołectwo w Siarach, szlachcicowi, Piotrowi  Franczuchowi (nic więcej o nim nie wiemy), za łączną sumę, 68  grzywien.

W  r o k u   1464.  

Szlachetny  Piotr  Franczuch  sołtys  w  Siarach…(CB3str.560).

Jest to początek oblatu Piotra Franczucha, czyli umocowania się  prawnego, na sołectwie w Siarach, przeprowadzane w aktach  Grodzkich Bieckich, a zarazem, odnotowanie, zapewne, zapłacenia  pierwszej raty, pozostałości należnej za sołectwo. Już teraz zapisać  można, że dzierżył on (Franczuch) sołectwo w Siarach, przez 8 lat.       

W  r o k u   1465. 

Wojciech  niegdyś  sołtys  de  Syary …(CB3str.591).

Ten zapis, to kolejne skwitowanie należności za sprzedane sołectwo w  Siarach, a jednocześnie, ostatnia wzmianka o tym sołtysie z rodu  Sochów w Siarach. Bowiem, Wojciech Socha, wkrótce zmarł. Nie  wiemy, czy śmiercią naturalną, czy w walce, przy boku króla, czy innym rodzajem śmierci. Nie wiemy również, ile lat żył. Ale,  w przybliżeniu, możemy ustalić, ile lat dzierżył sołectwa w Siarach i Sękowej. Z wyliczenia wynika, że w Sękowej, był on sołtysem lat 22,a w Siarach, lat 20. Odnotować należy, że był on sołtysem mądrym i sprawiedliwym dla swojej rodziny. Jakim był natomiast sołtysem, dla  pozostałych mieszkańców Siar  i Sęko-wej, tego nie wiemy.

W  r o k u   1467.  

Znaleziono zapiskę informacyjną, potwierdzającą, że zmarł sołtys Siar i Sękowej, Wojciech z Sochów.

Katarzyna,  wdowa  po  Wojtku, sołtysie  z  Siar (i Sękowej, Sz. M.), (CB3str.578).                  

W zapisce tej,  następuje zapewne formalne zrzeczenie się praw –  i przekazanie sołectwa w Siarach, nowemu sołtysowi, szlachetnemu  Piotrowi Franczuchowi. Jednak dziedziczni potomkowie Dobiesława  Sochy, egzystują nadal w Sąsiedniej Sękowej i dzierżą tam sołectwo.  Przypomnieć należy, że Wojciech, po sprzedaniu sołectwa w Siarach,  osiadł w Sękowej, na swojej części jako kmieć, (1463 rok), tam też, zapewne, zmarł, gdyż w roku1478, w Kalendarium Sękowej, odnotowa- no: …szlachetna  Katarzyna, (wdowa po Wojtku),niegdyś  dziedzicu Siar. (CB3st. 715)

W  r o k u   1467.  

W aktach Grodzkich Bieckich, odnotowano już, nowego sołtysa Siar,  mianowicie:   Andrzej  Wengdyn  sołtys  z  Siar… ( CB3 str.579). Kim był, skąd przybył, w jaki sposób nabył sołectwo, nie wiadomo. Może to nazwisko, tak jak wiele innych, w Średniowieczu, trudno było zapisać po polsku, a jeszcze trudniej, odczytać. Możliwe również, że brzmiało to nazwisko, Węgrzyn, przybysz z sąsiednich Węgier. Dzisiaj, zapewne tego nie ustalimy. Ale, mógł to być także, ktoś z rodziny Sochów, obejmujący jakieś resztki z sołectwa. W Sękowej, był – żył, ongiś, w 1445 roku, Andrzej, – sołtys, syn Gedki i może to on, (nabywa), powraca na to dziedziczne sołectwo. W każdym, bądź, razie, jest to jedyna wzmianka o tym sołtysie, który dzierżył sołectwo w Siarach, 8 lat, zwłaszcza, że zapiska ta, następuje w tym samym roku, księdze, i kolejności, po zapisie: Katarzyna, wdowa po Wojtku sołtysie. Za takim, jak przytoczono, rozwiązaniem tej kwestii; – zamianą, przemawia również pojawienie się, w kalendarium Sękowej, w roku 1478, zapisu: Katarzyna, niegdyś dziedzic z Siar

W  r o k u   1475.  

Sołectwo w Siarach, należy już do szlachcica, z pobliskiej Kobylanki. … Szlachetny Jan Baran, de Kobylanka, sołtys  w  Siarach, winien  jest  11  florenów  węgierskich, szlachetnemu  Mikołajowi  de  Sokol, jeżeli  nie  zapłaci  w  terminie, da  mu  uwiązanie  do  swych  kmieci  w  Siarach, mianowicie:  Skorupa i  Piotra  Przesnosek …(CB3str.660).

Z tej zapiski, dowiadujemy się, że w roku 1475, na sołtysich łanach, w Siarach, osadzeni byli kmiecie. Byli to, niejaki Skorupa i Piotr  Przesnosek. Stali się oni zakładnikami, zabezpieczeniem – poręczeniem, na kwotę 11 florenów węgierskich, w interesach, nowego  sołtysa Siar, szlachcica, Jana Barana ze wsi Kobylanka.

W  latach, 1476 do 1477.   

Zapiska w aktach Grodzkich Ziemskich:…szlachetny Jan Baran soltys de Siary…(CB3str.674do676).

Umacnia się na sołectwie w Siarach, ale nadal prowadzi jakieś niejasne  interesy; wynika to z dalszych zapisów w  księgach Grodzkich  Bieckich.

W  r o k u   1477.  

Nadal, …szlachetny Jan Baran, de Kobylanka, sołtys de Szari, zastawił, za 16  florenów  węgierskich, szlachetnemu  Stanisławowi  Schalowskyemu, sołtysowi  w  Sękowej, dwóch  kmieci, przynależnych  do  sołectwa  w  Siarach…(CB3str.680) .

Wygląda na to, że poprzedni zapis, dotyczył uwolnienia się z długu 11- florenów węgierskich, sołtysa Siar, który to dług, ciążył na nim, na rzecz Mikołaja de Sokół.

Nazwiska, (przezwiska), już znamy; Marcin Skorupa i Piotr  Przesznosch, są warci już…16 florenów węgierskich. Owi kmiecie,  osadzeni na łanach sołtysich w Siarach, należą już do szlachetnego  Stanisława Szalowskiego, który jednak, nie upatruje, w dłuższym  posiadaniu tej tenuty, żadnego interesu, gdyż natych- miast, jeszcze w  tym samym roku…

W  r o k u   1477.    

Szlachetny Stanisław  Szalowski  i  Bogusław (Boguchwał)  z  Kowalowów dokonali zamiany: Stanisław  dał  Bogusławowi  swe  sołectwo  w  Sękowej za sołectwo w Zagórzanach  i  Moszczani (Moszczenicy) , a  ponadto  dodał  mu 150 grzywien.  …(CB3str.691).

A następnie, również…

W   r o k u   1477.   

Stanisław  Szalowski  ustąpił  Bogusławowi (de Kowalowy) tenutę, którą miał za 16 florenów węgierskich, od pana Jana Barana, na  dwóch  kmieciach  sołtysich  w  Siarach,  a  mianowicie  na  Skorupie  i  na  Przesnoszku.. (CB3str.692).

W  r o k u   1480.    

Szlachetny  Boguchwał  sołtys  w  Siarach…(CB3str.751).

W Siarach, jest jak gdyby dwóch sołtysów. Posiadaczem – dzierżawcą całej wsi, jest szlachetny Jan Baran de Kobylanka, a posiadaczem  tenuty na  kmieciach sołtysich, jest szlachetny Boguchwał, de  Kowalowy. Dzierży on również sołectwo w Sękowej.

W   r o k u   1485.   

Bogusław  de  Sary… (TB2 s.141. Akta Ziemskie Bieckie). Umacnia się, utwierdza na kmieciach sołtysich w Siarach.

W   r o k u   1492.  

Jan Olbracht (Albertus, król  Polski Sz. M.), uwalnia  na  lat  3  poddanych  ze   wsi  królewskich  Siary  i  Sękowa,  w  powiecie  Bieckim , którzy  z o s t a l i      s p a l e n i   d o s z c z ę t n i e   przez  wrogów ,  od  wszelkich  poborów… (MRPS II str.48, aktualnie MS – Matricularium).

Wydarzenia w Siarach i Sękowej, które były przyczyną i podstawą uwolnienia   tych wsi, od wszelkich poborów, rozegrały się w okresie, pomiędzy rokiem 1485,   a 1492. Sołectwo w Siarach, dzierżył wówczas sołtys, szlachetny Jan Baran, de Kobylanka, a właścicielem tenuty, dwu łanowej sołtysiej, był Boguchwał de Kowalowy. Co, wydarzyło się wówczas w Siarach i Sękowej? Spróbujemy się tego domyślić i ustalić. Podkarpacie, a więc, również wsi Siary i Sękowa, jako pograniczne, nękane były ustawicznie, od wschodu i południa, to przez najazdy Mongołów, zwanych Tatarami, to przez, napływających i osadzających się Wołochów, to przez sąsiadów, Węgrów i Czechów.  Przypuszczalnie, Siary i Sękowa, zostały doszczętnie spalone, przez  mieszaninę oddziałów węgiersko – wołoskich, dowodzonych przez  króla węgierskiego, Macieja  Korwina, a dzieła dokończyli Czesi, pod wodzą Władysława Jagiellończyka, w bratobójczej  wojnie o tron, z Janem Olbrachtem. Tenże królewicz – książę, obowiązany był, w imieniu swego ojca, Kazimierza Jagiellończyka, patrolować, strzec    i bronić, południowo – wschodnie rubieże Korony. W roku 1487,  przepędza i zwycięża Tatarów. W latach 1490 do 92, walczy o tron  węgierski, po śmierci króla Macieja Korwina. Niestety, 1 Stycznia, 1492 roku, dowodzący czeskimi wojskami Władysława Jagiellończyka,  brata Jana Olbrachta, Jan Zapolya, zadaje polskiemu  królewiczowi, druzgocącą  klęskę, pod  Preszowem, kończącą się  niewolą Jana Olbrachta. (Wkrótce, przez brata uwolniony). Przewalające się, tam,   i z powrotem, przez tereny przygraniczne,  walczące wojska, dokonywały dzieła zniszczenia. Nie oszczędzono  również wsi, Siary i Sękowej.

Skracając wydarzenia historii, 23 września, 1492 roku, Jan Olbracht,  zostaje  obrany królem Polski. Wkrótce wydaje przywilej, o 3- letniej wolniźnie, dla  doszczętnie spalonych wsi podkarpackich, w tym, dla wsi Siary i Sękowa, przez  które to wsi, zapewne niejednokrotnie, na koniu przejeżdżał, wiodąc swych wojów na wojny z wrogami.

Po doszczętnym spaleniu Siar i Sękowej, nie pierwszym, i nie ostatnim, w dziejach  tych wsi, przyjdzie ciężki okres zbierania się i  odnajdywania, ocalałej ludności, rozproszonej i ukrytej gdzieś, po  okolicznych lasach. Nie wykluczone, że dzieła spustoszenia wsi,  dokonywali beskidzcy i podkarpaccy zbójnicy, zwani Beskidnikami,  grasujący po obydwu stronach granicy.

Po  wojnach,  węgierskich  i  czeskich, przyszła  zaraza, i  dokończyła  dzieła. (Krystyna  Pieradzka, Na  szlakach  łemkowszczyzny).

W  r o k u   1503.  

W aktach Ziemskich Bieckich zapisano: …Jan  Baran  de  Siary dziedzic (TB4str.82). Jest to ostatnia zapiska informująca, że  szlachetny Jan Baran z Kobylanki, jest dziedzicznym sołtysem wsi  Siary, gdyż…

W  r o k u   1508. 

W księgach Rachunków Bieckich odnotowano jakąś transakcję w Siarach (?),  określając wielkość sołectwa, na 1 i ½ łana…(RB), ale w notce, w Rejestrze Poborowym, w Archiwum Głównym w  Warszawie, jest zapis, że…

W  r o k u   1508. 

W Siarach,…2 łany…Czyli tak, jak w dokumencie lokacyjnym, z 1388 r. określono.

W  r o k u   1509.   

Stanisław (Mikołaj) Syemichowski (Siemirzowski  (?),  sołtys  w  Siarach  i  Sękowej  … {MRPS, (MS – Matricularium IV2, 9290)}.

Nie ma żadnej innej informacji, kto to jest i w jaki sposób, stał się on posiadaczem   sołectwa w Siarach i Sękowej. Ale, kolejna zapiska, przynosi nikły ślad   informacyjny.

W  r o k u   1512. 

Skonfiskowane  posiadłości  Mikołaja  Syemichowskiego (Siemirzowskiego), de  Schankowa  i  de  Syary  zostały  nadane  Bernardowi  Potockiemu  dworzaninowi…{ MRPS,(MS –  Matricularium IV,1627)} .

Do wyjaśnienia jest kwestia, dzierżenia wsi Siary i zapewne Sękowej,  w roku  1581, a więc 60 lat później, przez szlachetnego Barthossa  Siemirzowskiego, zapewne dziedzicznego potomka, Stanisława vel (Mikołaja), Siemirzowskiego, skoro Siemirzowscy, wsi te, mieli mieć  przez króla skonfiskowane. {zapiska nr 7064. (1), Księga Gromadzka Wsi Siary, 1581-1714 t.2,- Bolesław Ulanowski}.

Nasuwać się musi pytanie, dlaczego i kto, skonfiskował sołectwa?  Otóż, takie  prawo posiadał tylko, nie kwestionowany właściciel wsi, a więc, król. Był nim,    na owe czasy, Zygmunt I Stary, piąty syn, Kazimierza Jagiellończyka i Elżbiety z Habsburgów, Rakuskiej. Można przypuszczać, że konfiskata nastąpiła dlatego, iż ówczesny  dzierżawca, wsi: Siar i Sękowej, tenże Stanisław lub Mikołaj, (może  binomine, takie imiona znajdujemy w zapisach), Syemichowski vel  Siemirzowski, zapomniał, o ciążącej na nim powinności, wystawienia  konno-zbrojnych kuszników, łuczników, oraz stawania osobiście przy  królu, gdy zajdzie taka potrzeba.

Taka potrzeba zaszła, gdy na przełomie marca i kwietnia,1512 r., południowo –  wschodnie rubieże Polski, najechali, po raz nie  wiadomo który, Tatarzy.

Sołectwa w Siarach, i w Sękowej, dostają się przejściowo w ręce,  dworzanina    Zygmunta Starego,- Bernarda Potockiego, z rodu  Śreniawitów. Widocznie, przyniosły mu one, sporo dochodu, gdyż  wkrótce jego potomek lub brat, Jan Potocki, gorliwy kalwin, nabył  kilka wsi ruskich w starostwie bieckim, między innymi, wieś Łużną  koło Gorlic. Z tej to rodziny Potockich, wywodzi się słynny polski poeta, –  Wacław Potocki, z Łużnej.

Może to właśnie dlatego, że Potoccy byli kalwinami, utracili wsi, Siary i Sękową, na rzecz biskupa krakowskiego, ………………?, Wsi  te, weszły wkrótce, w skład sądeckiego klucza biskupiego…

W  r o k u  1529.    

Siary  i  Sękowa  Sądecki  klucz  biskupi,  dziesięcina  pienięzna  należy  do biskupa  krakowskiego… (L R j 21 v. – Liber retaxationum).

W  r o k u  1529.    

Również: … Sękowa – parafia, pobiera  dziesięcinę  pienięzną  od  sołtysów  w  Sękowej i Siarach ,  czynsz  od  kmieci  w  Siarach ,  meszne  w  Sękowej  i  Siarach,  mensalia od chałupników  w  Sękowej… (L R j 94v.).

W  r o k u  1536.    

Odnotowano: …3 łany, młyn  dziedziczny  o  1  kole,  karczma  (i)  4 pręty, włączone  do  folwarku …(RP, Rejestry Poborowe, Archiwum Główne  w Warszawie). 

Wszystko wskazuje na to, że rozpoczął się, proces wywłaszczania,  dziedzicznych właścicieli ziemskich, dziedzicznych karczem, również  pastwisk gromadzkich, (wygonów), na rzecz sołtysów – osadczów  i zawłaszczanie przez tychże sołtysów, – (włączanie), pozyskiwanych obszarów i dóbr do folwarków, aby czerpać zeń, dodatkowe korzyści…

Był to, ostatni zapis zaszłości w Siarach, począwszy od nowej, (ponownej), lokacji wsi Siary w 1388 roku, do roku 1536, pozyskanych fiszek, opracowanych, przez autora Szkicu…, ze skąpych, przeważnie jednozdaniowych, notek, pozyskanych z kartoteki, – Pracowni Słownika Historyczno – Geograficznego, P A N- w Krakowie.Udostępnione Autorowi Szkicu…przez  p. dr Franciszka. Sikorę.

.

Tabela – Kalendarium

Wsi  królewskiej  S i a r y,  w  latach  1388  do  1536.

Sporządzona przez Autora Szkicu…, synteza, na podstawie ustalonych i zapisanych zaszłości, sprowadzającej te zaszłości do dat, liczbowych czasokresów, nazwisk;  książąt i królów panujących, nazwisk sołtysów osadzających mieszkańców Siar, oraz nazwisk nielicznych kmieci, które w tych zapisach się pojawiają. Będzie to zestawienie, w formie tabelarycznej.

Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.13.39
Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.13.59

P o d r o z d z i a ł  …

Synteza, w formie tabel, zestawień i wyciągów,

opracowana przez autora Szkicu… na podstawie 91 zapisów w Księdze gromadzkiej wsi Siary, z lat 1581 do 1714 (B. Ulanowski, Starodawne Prawa polskiego Pomniki, T. 12, Księgi Sądowe Wiejskie, t. 2 str. 257 do 288).

                  

Tab. 1. Wg B. Ulanowskiego. Sołtysi  wsi  S i a r y. (lata 1581 – 1714).

Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.14.13
Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.14.26
  

Tab. 2. Wg B. Ulanowskiego. Wójtowie i ławnicy przysięgli Sądu wójtowskiego wsi Siary.

Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.14.35
Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.14.47

Siarski  młyn o 2 kołach; młyny, tartak, olejarnia, z przynależnymi: ćwierć rolą młynarską, położoną powyżej roli W. Siegły,- Mikruty, od wsi, do granic, z Ropicą polską i trzy ogrody; dwa przy młynie, jeden powyżej Urbana.

 

Tab. 3. Wg B.Ulanowskiego. Młynarze wsi S i a r y.

Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.15.00
Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.15.20
Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.15.32

Zakoñczono zestaw .  młynarzy  Siar, na poz. 15 Sz.M.

Karczma wsi S i a r y, od czasów ponownej lokacji wsi, w 1388 r., zbudowana była na nawisu, współczesna dzielnica szlabant (szlaban), na rozdrożu; ku Węgrom, (przez wieś Sękową), Rychwałdowi – (Owczarom) i Gorliczy – (Gorlicom), oraz do Koźleńca i Pustego pola, przez które, przebiegała dawna droga, ku Węgrom. Role karczmarskie, (co najmniej, 2), na szerokość, obejmowały tereny, od współczesnej drogi do Ropicy polskiej, przebiegającej pomiędzy Hajdukiem a Koniecznym, po granice, pomiędzy Bolkiem, a  Szafarzem, (nie wykluczone, że po kres Bolkówki, na nawisu pod dworem). Natomiast wzdłuż, od zakola współczesnej rzeki Sękówki, w pobliżu, współczesnego, mostu i drogi do cmentarza, po obydwu stronach dawnego koryta potoku Siara, aż do końca ogrodu, posesji karczmarskiej Koniecznych,- współcześnie. Przez tereny karczmarskie, płynął potok zwany Słotwina. (Płynie on do dzisiaj, w szczątkowej postaci rowu, począwszy od miejsca, za ogrodem Koniecznych, przepustem pod gościńcem węgierskim, obok posesji Szafarza (nazwisko), i arcyciekawego wzgórka, kryjącego zapewne w swym wnętrzu, jakąś tajemnicę z przeszłości, i dalej, obok białej bramy, granicą, z terenem dworskim, ongiś, Władysława Długosza, wpadając dawniej do potoku Siara, a współcześnie, do rzeki Sękówki).

Tab . IV. Wg  B.Ul.   Karczmarze  wsi  Siary.

Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.15.57
Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.16.04

        Tabela  zakoñczona  na  pozycji  szóstej   Sz.M.

     Zestawienie tabelaryczne zapisów w Księdze gromadzkiej wsi Siary, stanowiące swoisty skorowidz, ułatwiający odszukanie właściwej, poszukiwanej zapiski.

     Tab. 1. Wg B. Ulanowskiego. Chronologia zaszłości we wsi Siary,  rozpatrywanych przez Sąd wójtowski – ławniczy, według zasad prawa magdeburskiego, w  latach  1581  do  1714.

Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.16.14
Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.16.28
Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.16.38
Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.16.51
Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.16.58
Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.17.13
Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.17.22
Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.17.33
Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.18.01
Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.18.12
Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.18.23
Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.18.33
Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.18.42
Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.18.53
Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.19.00
Zrzut ekranu 2019-04-13 o 09.19.11

Na zapisie 7154/91, w roku 1714, kończy się zachowana i opracowana, Księga gromadzka wsi Siary.

Dalsze ustalenia właścicieli-dzierżawców wsi, aż do współczesności jak również land wójtów, wójtów, karczmarzy, młynarzy oraz mieszkańców królewskiej wsi Siary, opracuje Autor Szkicu…, jeżeli łaskawy Czas pozwoli, w oddzielnym opracowaniu…

Szczepan Mikruta
(Mykrutha)

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s